Licencjonowanie per processor, per core i per user to trzy najczęściej spotykane modele rozliczania oprogramowania serwerowego i enterprise. Wybór między nimi bezpośrednio przekłada się na całkowity koszt posiadania (TCO) — różnica między najtańszym a najdroższym wariantem dla tego samego środowiska może sięgać kilkuset procent, dlatego zrozumienie mechaniki każdego modelu jest kluczowe przed podjęciem decyzji zakupowej.
Werdykt w 30 sekund
- Per core — dominujący model od 2012 roku (Microsoft) i 2014 roku (Oracle); płacisz za każdy fizyczny rdzeń procesora w serwerze, minimum 8 rdzeni na procesor i 16 na serwer. Najbardziej przewidywalny kosztowo przy gęstych, wielordzeniowych maszynach.
- Per processor (socket) — model historyczny, obecnie rzadko spotykany w nowym oprogramowaniu. Płaciło się za gniazdo procesora niezależnie od liczby rdzeni. Przy dzisiejszych 64- i 128-rdzeniowych CPU byłby skrajnie nieopłacalny dla producentów.
- Per user / per device (+ CAL) — płacisz za każdego użytkownika lub urządzenie korzystające z serwera. Opłacalny przy małej liczbie użytkowników i dużej mocy serwera. Dominuje w Windows Server (CAL) i SQL Server Standard (Server + CAL).
- Jak policzyć: per core = liczba rdzeni × cena za 2 rdzenie; per user = liczba użytkowników × cena CAL + licencja serwerowa.
W skrócie
- Per processor — płacisz za fizyczne gniazdo CPU (socket); Microsoft porzucił ten model w 2012 roku wraz z SQL Server 2012 i Windows Server 2012.
- Per core — płacisz za każdy rdzeń; minimum 8 rdzeni na procesor i 16 na serwer (Windows Server, SQL Server Enterprise); Oracle stosuje własny przelicznik core factor (0,25–1,0) zależny od architektury CPU.
- Per user (CAL) — wymaga licencji serwerowej + Client Access License na każdego użytkownika (User CAL) lub urządzenie (Device CAL); brak limitu rdzeni — serwer może mieć dowolną moc.
- Subscription / per user (SaaS) — Microsoft 365, Adobe CC — płacisz miesięcznie/rocznie za użytkownika; obejmuje aktualizacje i chmurę; nie masz licencji wieczystej.
- Concurrent user — płacisz za maksymalną liczbę jednocześnie zalogowanych użytkowników; popularny w systemach ERP/CRM (SAP, niektóre moduły Oracle).
- Kluczowa zmiana 2022/2025: Windows Server 2025 utrzymuje model per core + CAL, ale dodaje opcję pay-as-you-go przez Azure Arc ($33,58/core/miesiąc). SQL Server 2022/2025 zachowuje dualny model: Server + CAL (Standard) lub per core (Enterprise i Standard).
Tabela porównawcza: per processor vs per core vs per user
| Kryterium | Per processor (socket) | Per core | Per user / per device (CAL) |
|---|---|---|---|
| Co jest licencjonowane | Gniazdo CPU | Każdy fizyczny rdzeń CPU | Każdy użytkownik lub urządzenie |
| Minimalny zakup | 1 procesor na serwer | 8 rdzeni/procesor, 16 rdzeni/serwer | 1 licencja serwerowa + min. 5–10 CAL (zależnie od produktu) |
| Czy limit mocy serwera? | Nie — dowolna liczba rdzeni w CPU | Tak — każdy dodatkowy rdzeń = wyższy koszt | Nie — serwer może mieć nieograniczoną liczbę rdzeni |
| Skaluje się z liczbą użytkowników? | Nie | Nie | Tak — każdy nowy użytkownik = koszt nowej CAL |
| Kiedy opłacalny | Już nie dotyczy (historyczny) | Dużo rdzeni, mało użytkowników lub użytkownicy anonimowi (web, API) | Mało użytkowników (≤30), dużo rdzeni w serwerze |
| Przykładowe produkty | SQL Server 2008 R2, Windows Server 2008 R2, Oracle Database 10g/11g (socket) | Windows Server 2025 Datacenter/Standard, SQL Server 2025 Enterprise, Oracle Database 19c+ | Windows Server CAL, SQL Server Standard (Server + CAL), Exchange Server |
| Konieczność śledzenia użytkowników | Nie | Nie | Tak — audytowalna liczba użytkowników |
| Zmiana wraz z wirtualizacją | Rosnący koszt (licencja na każdy fizyczny socket w hoście) | Licencjonuje się fizyczne rdzenie hosta; Datacenter = nielimitowane VM | CAL obejmuje dostęp do wszystkich VM na tym samym hoście |
| DataCenter vs Standard | Niedostępne | Datacenter: nielimitowane VM; Standard: 2 VM + host Hyper-V | Datacenter: tylko per core; Standard: per core lub Server + CAL |
| Audytowalność | Łatwa — liczba socketów | Łatwa — liczba rdzeni (weryfikowalna sprzętowo) | Umiarkowana/trudna — trzeba udowodnić liczbę użytkowników |
| Koszt dla 1 serwera 2×16 rdzeni | ok. 50 000–80 000 PLN (Oracle, socket, historycznie) | Windows Server 2025 Datacenter: ~28 000 PLN (32 rdzenie, 2×16-core pack); SQL Server Enterprise: ~250 000+ PLN | Windows Server 2025 Standard: ~4 500 PLN + 30 User CAL ≈ 9 000 PLN łącznie |
| Przewidywalność budżetu | Wysoka | Wysoka (znasz sprzęt → znasz koszt) | Niska — rośnie z każdym nowym pracownikiem |
| Elastyczność chmurowa | Brak | Azure Hybrid Benefit: przenosisz licencje core na Azure | CAL nie przenoszą się do chmury; w Azure płacisz per core lub per vCPU |
| Obecny status (2026) | Wycofany przez Microsoft (2012), Oracle (2014) | Dominujący standard dla oprogramowania serwerowego on-premises | Wciąż oferowany przez Microsoft jako opcja dla SQL Standard i Windows Server |
Per core — dzisiejszy standard licencjonowania serwerowego
Model per core został wprowadzony przez Microsoft w 2012 roku (SQL Server 2012, Windows Server 2012) i przez Oracle w 2014 roku (Oracle Database 12c) jako odpowiedź na gwałtowny wzrost liczby rdzeni w pojedynczym procesorze. Gdy w 2010 roku typowy serwer miał 1–2 procesory po 4–6 rdzeni, model per-socket był uczciwy dla obu stron. Przy dzisiejszych 64-rdzeniowych AMD EPYC i 128-rdzeniowych układach — płacenie „od socketu" byłoby dla producentów oprogramowania ogromną stratą przychodu.
Jak działa per core
- Policz fizyczne rdzenie we wszystkich procesorach w serwerze (ignoruj hyper-threading — liczą się tylko fizyczne rdzenie).
- Minimum 8 rdzeni na procesor — jeśli CPU ma 4 rdzenie, i tak płacisz za 8.
- Minimum 16 rdzeni na serwer — nawet serwer z jednym 8-rdzeniowym CPU wymaga 16 licencji core.
- Licencje kupuje się w paczkach po 2 rdzenie (2-core pack) lub paczkach po 16 rdzeni.
- Dla Windows Server Datacenter: licencjonujesz wszystkie fizyczne rdzenie hosta — w zamian dostajesz nielimitowaną liczbę maszyn wirtualnych Windows Server na tym hoście.
- Dla Windows Server Standard: licencjonujesz wszystkie fizyczne rdzenie hosta, ale dostajesz prawo do 2 VM + 1 host Hyper-V (fizyczny host tylko do zarządzania Hyper-V). Więcej VM = dokupujesz kolejne zestawy licencji na te same rdzenie.
Przykład kalkulacji
Środowisko: 1 serwer, 2 procesory Intel Xeon po 16 rdzeni = 32 rdzenie fizyczne.
| Produkt | Kalkulacja | Szacunkowy koszt (2026) |
|---|---|---|
| Windows Server 2025 Standard | 32 rdzenie ÷ 2 = 16 × 2-core pack (~700 PLN/pack) | ~11 200 PLN |
| Windows Server 2025 Datacenter | 32 rdzenie ÷ 2 = 16 × 2-core pack (~1750 PLN/pack) | ~28 000 PLN |
| SQL Server 2025 Standard (per core) | 32 rdzenie ÷ 2 = 16 × 2-core pack (~7 500 PLN/pack) | ~120 000 PLN |
| SQL Server 2025 Enterprise (per core) | 32 rdzenie ÷ 2 = 16 × 2-core pack (~28 000 PLN/pack) | ~448 000 PLN |
Per user / per device (model CAL) — opłacalny przy małych zespołach
Model Client Access License (CAL) to drugi filar licencjonowania Microsoft. Polega na zakupie:
- 1 licencji serwerowej (np. Windows Server 2025 Standard — ok. 4 500 PLN)
- 1 CAL na każdego użytkownika (User CAL — ok. 150–200 PLN/użytkownika) lub urządzenie (Device CAL — ok. 200–250 PLN/urządzenie)
User CAL jest przypisana do konkretnej osoby — ta osoba może łączyć się z serwerem z dowolnego urządzenia (służbowy laptop, domowy komputer, telefon). Device CAL jest przypisana do urządzenia — z tego urządzenia może korzystać wielu użytkowników (np. terminal na hali produkcyjnej, komputer na recepcji).
Kiedy Server + CAL jest tańszy niż per core
Weźmy ten sam serwer 2×16 rdzeni:
- Per core (Windows Server 2025 Standard): ~11 200 PLN
- Server + 30 User CAL (Windows Server 2025 Standard): ~4 500 PLN (serwer) + 30 × 170 PLN (CAL) = ~9 600 PLN
Przy 30 użytkownikach CAL wychodzi taniej. Przy 50 użytkownikach: 4 500 + 50 × 170 = ~13 000 PLN — per core już wygrywa.
Zasada kciuka: jeśli masz ≤30 użytkowników na serwer z ≥16 rdzeniami — model Server + CAL jest zwykle tańszy. Powyżej 30 użytkowników — per core staje się korzystniejszy.
Pułapki modelu CAL
- Trzeba udowadniać liczbę użytkowników podczas audytu Microsoft (SAM audit). Brak CAL lub zaniżona liczba to najczęstsza przyczyna kar w audytach.
- External users (klienci, kontrahenci) — nie są objęci CAL. Potrzebujesz External Connector (EC) lub modelu per core.
- Aplikacje webowe / API / anonimowy dostęp — model CAL nie działa; musisz wybrać per core.
- Wzrost zatrudnienia — każdy nowy pracownik to dodatkowy koszt CAL; przy szybko rosnących firmach per core daje przewidywalność budżetu.
Per processor (socket) — model historyczny, już niestosowany
Model per processor (zwany też per socket) był standardem do około 2012 roku. Płaciło się stałą cenę za każde fizyczne gniazdo procesora w serwerze, niezależnie od tego, ile rdzeni znajdowało się w środku.
Dlaczego został porzucony: w 2010 roku serwer z dwoma 6-rdzeniowymi CPU (12 rdzeni) i serwer z dwoma 12-rdzeniowymi CPU (24 rdzenie) kosztowały tyle samo w modelu socket — mimo dwukrotnie większej mocy obliczeniowej. W erze 64-rdzeniowych procesorów AMD EPYC model socket byłby ekonomicznie nie do utrzymania dla producentów oprogramowania.
Gdzie jeszcze można go spotkać: niektóre starsze wersje Oracle Database (do 11g włącznie) na legacy umowach. Nowe zakupy zawsze w modelu per core.
Jak wybrać model licencjonowania — praktyczny flowchart
- Czy masz anonimowych użytkowników (strona www, API, klienci zewnętrzni)? → Per core (CAL nie obejmuje anonimowego dostępu).
- Czy liczba użytkowników jest znana i stała, poniżej ~30? → Server + CAL (niższy koszt początkowy).
- Czy planujesz intensywną wirtualizację (>10 VM na hoście)? → Windows Server Datacenter per core (nielimitowane VM).
- Czy używasz SQL Server z funkcjami Enterprise (Always On AG >2 repliki, partycjonowanie, kompresja danych)? → SQL Server Enterprise per core (Standard nie ma tych funkcji; Server + CAL dostępne tylko dla Standard).
- Czy przenosisz workloady do chmury (Azure)? → Per core z Software Assurance (Azure Hybrid Benefit obniża koszt VM w Azure nawet o 40%).
- Czy masz fizyczny dostęp do serwera (on-premises) czy chmurę? → On-prem: per core lub CAL; Chmura: pay-as-you-go per vCPU.
Częste pytania
Jaka jest różnica między per core a per processor?
Per processor (socket) licencjonuje całe gniazdo CPU — płacisz stałą cenę niezależnie od liczby rdzeni w procesorze. Per core licencjonuje każdy fizyczny rdzeń osobno. Microsoft i Oracle porzuciły model per processor odpowiednio w 2012 i 2014 roku, ponieważ przy dzisiejszych 64- i 128-rdzeniowych procesorach byłby on skrajnie nieopłacalny dla producentów oprogramowania. Obecnie wszystkie nowe licencje serwerowe Microsoft i Oracle wymagają modelu per core.
Czy Windows Server 2025 wymaga CAL?
Tak — zarówno edycja Standard, jak i Datacenter Windows Server 2025 wymagają Windows Server CAL dla każdego użytkownika lub urządzenia uzyskującego dostęp do serwera. Wyjątkiem jest dostęp anonimowy (np. publiczna strona WWW) — tutaj CAL nie jest wymagany, ale potrzeba licencji External Connector lub modelu per core. W opcji pay-as-you-go przez Azure Arc CAL nie są wymagane, z wyjątkiem Remote Desktop Services (RDS CAL).
Kiedy opłaca się SQL Server w modelu Server + CAL, a kiedy per core?
Server + CAL opłaca się przy małej, znanej liczbie użytkowników (do ok. 30) na serwerze o dużej liczbie rdzeni — np. 30 pracowników korzystających z serwera 32-rdzeniowego. Per core jest konieczny, gdy: (a) używasz edycji Enterprise, (b) masz anonimowych użytkowników (aplikacje webowe, API), (c) liczba użytkowników jest duża (>50) lub trudna do oszacowania, (d) chcesz uniknąć audytów CAL.
Jak Oracle liczy rdzenie w modelu per core?
Oracle stosuje współczynnik core factor — mnożnik zależny od architektury procesora, który redukuje liczbę wymaganych licencji. Dla procesorów Intel i AMD x86 core factor wynosi 0,5, co oznacza że na każdy fizyczny rdzeń potrzebujesz 0,5 licencji. Dla IBM POWER wynosi 1,0 (pełna licencja na rdzeń), a dla niektórych architektur SPARC — 0,25. Przykład: serwer z 2×16 rdzeni Intel = 32 rdzenie × 0,5 = 16 licencji Oracle processor. Microsoft nie stosuje core factor — każdy fizyczny rdzeń = 1 licencja.
Czy mogę mieszać modele licencjonowania w jednym środowisku?
Generalnie nie w ramach tego samego produktu. Wybierasz jeden model dla danego serwera lub klastra. Możesz natomiast mieć np. SQL Server Enterprise na serwerze A (per core) i SQL Server Standard na serwerze B (Server + CAL) w tym samym środowisku. Dla Windows Server: jeśli wybierzesz Datacenter (tylko per core), licencjonujesz wszystkie fizyczne rdzenie hosta — nie możesz mieszać z modelem Server + CAL na tym samym hoście.
Co to jest Azure Hybrid Benefit i jak wpływa na licencjonowanie per core?
Azure Hybrid Benefit pozwala wykorzystać istniejące licencje Windows Server lub SQL Server (per core, z aktywnym Software Assurance) do obniżenia kosztów maszyn wirtualnych w Azure. Za każde 16 rdzeni Windows Server z Software Assurance otrzymujesz prawo do uruchomienia do 16 vCPU Windows Server w Azure (na maksymalnie 2 VM) po obniżonej stawce (stawka Linux). Dla SQL Server — możesz przenieść licencje core do Azure SQL Managed Instance lub SQL Server na VM Azure, oszczędzając do 30–40% kosztów compute.
Czy licencje per core obejmują dostęp zewnętrzny (klienci, kontrahenci)?
Tak — i to jest jedna z głównych przewag modelu per core nad Server + CAL. W modelu per core nie ma limitu liczby użytkowników wewnętrznych ani zewnętrznych. Dostęp anonimowy, API, aplikacje webowe — wszystko jest objęte licencją per core bez dodatkowych opłat. W modelu Server + CAL potrzebujesz External Connector (EC) dla dostępu zewnętrznego, co przy większej skali znacząco podnosi koszty.
Jeśli planujesz wdrożenie Windows Server 2025 i potrzebujesz legalnych, w pełni aktywowanych kluczy licencyjnych w atrakcyjnej cenie — sprawdź ofertę KluczeSoft: licencje Windows Server 2025 — Standard i Datacenter. Wszystkie klucze pochodzą z legalnych kanałów dystrybucji dopuszczonych prawem Unii Europejskiej (wyrok C-128/11 UsedSoft), z gwarancją aktywacji i wsparciem technicznym.